Just in Time (JIT) productie

- Willem Heijboer

Wat is Just in Time (JIT) Productie?

Just in Time (JIT) productie is een methode die focust op het leveren van precies wat nodig is, op het moment dat het nodig is, en in de juiste hoeveelheid. Dit voorkomt onnodige voorraden en verspilling. Het doel? Een gestroomlijnd proces waarbij je kosten verlaagt en de kwaliteit verhoogt. De kern van JIT is eenvoud: produceer alleen wat de klant vraagt. Deze aanpak is niet alleen efficiënt, maar ook flexibel. JIT past naadloos in de Lean-filosofie, waarin verspilling elimineren en klantwaarde centraal staan.

De roots van JIT liggen bij Toyota, waar het in de jaren ’50 werd ontwikkeld. Dit revolutionaire systeem transformeerde de auto-industrie en is inmiddels wereldwijd bekend. Denk bijvoorbeeld aan een fabriek die onderdelen pas ontvangt vlak voordat ze nodig zijn in de assemblage. Geen overvolle magazijnen, maar een vloeiende productie. Door JIT zorg je ervoor dat elk onderdeel perfect op elkaar aansluit, net als tandwielen in een machine.

Ontwikkeling van JIT:

• 1950s: Ontstaan van JIT bij Toyota onder leiding van Taiichi Ohno.

• 1960s: Toyota perfectioneert JIT met Kanban-systemen.

• 1970s: JIT wint aan populariteit in Japanse industrieën.

• 1980s: Amerikaanse bedrijven zoals General Motors beginnen JIT toe te passen.

• 1990s: Integratie van JIT met technologie en ERP-systemen.

• 2000s: JIT breidt uit naar sectoren zoals gezondheidszorg en retail.

• Nu: JIT evolueert met digitale tools zoals IoT en big data.

De 5 Principes van Just in Time Productie

Just in Time is meer dan alleen “op tijd leveren.” Het is een samenhangend systeem dat steunt op vijf kernprincipes. Samen vormen ze de basis voor een efficiënt en flexibel productieproces dat inspeelt op de echte vraag. Hiermee creëer je een soepel proces, tevreden klanten én lagere kosten. Deze principes zorgen ervoor dat processen soepel lopen en verspilling wordt geminimaliseerd.

1. Productie op aanvraag (Pull-systeem)
   In plaats van producten te maken op basis van schattingen of voorspellingen, produceert een JIT-systeem alleen wanneer er een echte klantvraag is. Dit voorkomt overproductie en onnodige voorraad. Denk aan een restaurant dat een maaltijd pas bereidt zodra de bestelling is geplaatst – dat is een Pull-systeem in actie.

2. Minimale voorraad
   JIT draait om het verlagen van de voorraadniveaus. Opslag kost ruimte en geld. Door alleen de essentiële hoeveelheden materialen te hebben, blijft het proces lean en flexibel. Bijvoorbeeld: een autofabriek die onderdelen ontvangt vlak voordat ze nodig zijn op de assemblagelijn.

3. Afstemmen op Takttijd
   Takttijd is de snelheid waarmee een product moet worden gemaakt om aan de klantvraag te voldoen. Dit principe helpt om de productiesnelheid precies af te stemmen op wat nodig is, zonder onnodige pieken of dalen.

4. Continue flow en flexibiliteit
   Materialen en producten moeten zonder onderbrekingen door het proces stromen. Dit vereist een gestroomlijnde lay-out en flexibele medewerkers die snel kunnen schakelen bij onverwachte situaties.

5. Ingebouwde kwaliteit door standaardisatie
   Fouten opsporen kost tijd en geld. JIT legt de nadruk op het voorkomen van fouten door standaardisatie en kwaliteitscontrole tijdens elke stap. Zo wordt verspilling door defecten voorkomen.

JIT binnen Lean Six Sigma: De Perfecte Match

Just in Time (JIT) en Lean Six Sigma zijn een krachtig duo. Beide methodologieën hebben hetzelfde doel: verspilling elimineren en processen optimaliseren. Waar Lean Six Sigma zich richt op het verbeteren van kwaliteit en het reduceren van variatie, biedt JIT de praktische tools om die verbeteringen dagelijks in de praktijk te brengen. Denk bijvoorbeeld aan een productielijn waar geen overbodige voorraden liggen en defecten al in een vroeg stadium worden opgemerkt. Deze synergie maakt organisaties wendbaarder en efficiënter.

Een belangrijke reden waarom JIT zo goed aansluit bij Lean Six Sigma, is de focus op continu verbeteren. JIT vereist een cultuur waarin problemen direct worden aangepakt. Hier komt het DMAIC-model (Define, Measure, Analyze, Improve, Control) van Lean Six Sigma goed van pas. Stel je voor dat een productielijn te vaak stilstaat door wachttijden. Met JIT identificeer je de bottleneck, en met DMAIC los je het probleem structureel op. Dit voorkomt niet alleen stilstand, maar zorgt ook voor blijvende verbeteringen.

Daarnaast sluit JIT perfect aan bij de 8 vormen van waste in Lean. Denk aan overproductie, wachttijden of overtollige beweging. JIT biedt oplossingen zoals Kanban en takttijd om deze vormen van verspilling te minimaliseren. Door JIT toe te passen binnen een Lean Six Sigma-traject, wordt niet alleen de efficiëntie verhoogd, maar verbetert ook de algehele proceskwaliteit. Dit leidt tot tevreden klanten en een gezondere winstgevendheid.

Verschillen tussen JIT en Traditionele Productiemodellen

Just in Time (JIT) en traditionele productiemodellen verschillen fundamenteel in hoe ze productie en voorraadbeheer benaderen. JIT richt zich op het produceren van goederen op het moment dat er een daadwerkelijke vraag is, terwijl traditionele modellen werken op basis van voorspellingen en massaproductie. Dit betekent dat JIT minimale voorraden aanhoudt en flexibel inspeelt op klantwensen, terwijl traditionele methoden vaak grote voorraden opbouwen en minder wendbaar zijn bij veranderingen in de vraag.

Daarnaast ligt de nadruk bij JIT op het elimineren van verspilling en het optimaliseren van processen. Dit resulteert in kortere doorlooptijden, lagere kosten en minder afval. Traditionele modellen daarentegen accepteren vaak inefficiënties, zoals overproductie en lange opslagperioden, omdat ze prioriteit geven aan schaalvoordelen. Hierdoor is JIT beter afgestemd op moderne bedrijfsdoelen zoals duurzaamheid, klanttevredenheid en continu verbeteren, terwijl traditionele methoden vaak minder dynamisch en kostenintensiever zijn.

Belangrijke Tools en Technieken voor JIT

Just in Time-productie is ontstaan bij Toyota in de jaren '50, waar Taiichi Ohno het principe introduceerde om alleen te produceren wat nodig is, wanneer het nodig is. Hoewel het idee eenvoudig klinkt, werd het pas echt effectief dankzij de ontwikkeling van specifieke tools en technieken. In de jaren die volgden, breidde Toyota deze hulpmiddelen uit en verfijnde ze om verspilling verder te minimaliseren en flexibiliteit te vergroten. Inmiddels zijn deze methoden onmisbaar geworden voor bedrijven die JIT willen implementeren.

Tools en Technieken:

• Kanban
  Een Kanban-systeem gebruikt visuele signalen (zoals kaarten of digitale meldingen) om precies aan te geven wat geproduceerd of besteld moet worden. Dit zorgt voor een gestroomlijnde doorstroming van materialen, zonder overbodige voorraden. Denk aan een bord met kolommen zoals "Te doen," "In uitvoering," en "Gereed."

• SMED
  SMED staat voor Single Minute Exchange of Die. Het richt zich op het minimaliseren van de tijd die nodig is om machines om te stellen tussen productieruns. Dit maakt kleinere batches mogelijk en verhoogt de flexibiliteit. Bijvoorbeeld: een drukkerij die snel van papierformaat kan wisselen zonder stilstand.

• Heijunka
  Deze techniek voorkomt pieken en dalen in de productie door de vraag gelijkmatig over een periode te verdelen. Dit zorgt voor een stabiele workflow en voorkomt overbelasting van medewerkers en machines.

• Total Productive Maintenance (TPM)
  TPM richt zich op het preventief onderhouden van machines om storingen te voorkomen. Dit is essentieel voor JIT, omdat ongeplande stilstand het hele proces kan verstoren. Regelmatige inspecties en onderhoudsplannen houden het proces soepel draaiend.

• 5S
  Een opgeruimde en georganiseerde werkplek maakt JIT eenvoudiger. Door de werkvloer in te richten volgens de 5S-principes (Sorteren, Schikken, Schoonmaken, Standaardiseren en Standhouden), worden materialen sneller gevonden en verspilling gereduceerd.

Deze tools en technieken zijn de bouwstenen van een effectief JIT-systeem. Ze helpen om verspillingen te verminderen, en zorgen voor een stabiel proces dat flexibel inspeelt op klantvragen. Door deze methoden te combineren, kun je een duurzame en efficiënte productieomgeving creëren.

De Voordelen van Just in Time Productie

Just in Time biedt bedrijven tal van voordelen, vooral als het gaat om kosten en efficiëntie. Een van de meest opvallende voordelen is de reductie van voorraadkosten. Doordat er alleen wordt geproduceerd wat nodig is, blijven voorraden minimaal. Dit bespaart niet alleen opslagruimte, maar voorkomt ook dat materialen verouderen of kapitaal vastzit in ongebruikte voorraad. Daarnaast zorgt JIT ervoor dat bedrijven sneller kunnen reageren op veranderingen in de klantvraag, wat leidt tot een hogere klanttevredenheid.

Een ander belangrijk voordeel is de verbeterde proceskwaliteit. Door technieken zoals Kanban en SMED te combineren met JIT, blijven processen soepel lopen en worden fouten vroegtijdig opgespoord. Bovendien worden door de focus op een constante stroom en takttijd knelpunten en wachttijden in het proces geëlimineerd. Het resultaat? Kortere doorlooptijden, minder verspilling en een productieproces dat perfect is afgestemd op de vraag van de klant. JIT is daarmee niet alleen een strategie om kosten te verlagen, maar ook een middel om het concurrentievoordeel te vergroten.

Uitdagingen bij de Implementatie van JIT

Just in Time is een geavanceerde methode die vraagt om precisie en discipline binnen je organisatie. Het is geen strategie die je zomaar implementeert; het vereist een stabiele basis en een goed functionerend proces. Als je net begint met procesverbetering, is het vaak verstandig om eerst de basisprincipes van Lean en continu verbeteren toe te passen. Denk aan het elimineren van verspilling met 5S, het standaardiseren van processen of het gebruik van eenvoudige tools zoals een visgraatanalyse. Wanneer je organisatie klaar is voor de volgende stap, kan JIT een krachtige methode zijn om je efficiëntie en flexibiliteit verder te vergroten.

Belangrijkste uitdagingen bij JIT-implementatie:

• Afhankelijkheid van leveranciers: JIT werkt alleen als leveranciers betrouwbaar en consistent leveren. Vertragingen kunnen het hele proces verstoren.

• Risico’s in de toeleveringsketen: Verstoringen zoals natuurrampen, pandemieën of geopolitieke spanningen kunnen het JIT-systeem kwetsbaar maken.

• Noodzaak van nauwkeurige vraagvoorspellingen: Onjuiste inschattingen van de klantvraag kunnen leiden tot tekorten of productiestilstand.

• Veranderingsmanagement binnen de organisatie: JIT vereist een cultuur van discipline en continu verbeteren, wat een grote aanpassing kan zijn voor teams die gewend zijn aan traditionele werkwijzen.

• Complexiteit bij hoge variatie in producten: Bij bedrijven met een breed assortiment kan het lastig zijn om JIT soepel te laten werken zonder vertragingen of fouten.

• Hoge druk op machines en medewerkers: Een JIT-systeem vereist betrouwbaarheid op alle niveaus. Als machines uitvallen of medewerkers niet flexibel genoeg zijn, kan dit het proces verstoren.

Praktijkvoorbeelden: JIT in Actie

Just in Time is niet alleen een theoretisch model; het wordt wereldwijd toegepast in diverse sectoren. De meest bekende case is Toyota, waar JIT is ontstaan. Maar ook buiten de productie-industrie bewijst JIT zijn waarde, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg, retail en logistiek. Door enkele concrete voorbeelden te bekijken, wordt duidelijk hoe breed inzetbaar en effectief JIT kan zijn.

Toyota: de oorsprong van JIT
Bij Toyota wordt JIT gebruikt om elk aspect van de productie af te stemmen op de vraag. Stel je voor: onderdelen zoals schokdempers worden pas geleverd aan de assemblagelijn op het exacte moment dat ze nodig zijn, en in de juiste hoeveelheden. Dit voorkomt grote voorraden en zorgt ervoor dat de productie naadloos doorloopt. Toyota gebruikt Kanban-kaarten om aan te geven wanneer een nieuwe levering moet worden gedaan. Deze visuele signalen houden de stroom van materialen en onderdelen perfect in balans, zonder overproductie of verspilling.

JIT in de Gezondheidszorg
In ziekenhuizen wordt JIT toegepast om medische voorraden efficiënt te beheren. Denk aan medicijnen en hulpmiddelen die pas worden besteld wanneer ze bijna op zijn. Dit voorkomt dat kostbare medicijnen ongebruikt verstrijken en zorgt ervoor dat er altijd voldoende beschikbaar is voor patiënten. Dit verhoogt de efficiëntie en verlaagt de kosten.

JIT in Retail en E-commerce
In de retail is JIT een krachtige strategie om voorraadkosten laag te houden. Supermarkten bijvoorbeeld, ontvangen dagelijkse leveringen van verse producten zoals groenten en zuivel. Hierdoor blijft alles vers en wordt derving geminimaliseerd. Ook in e-commerce wordt JIT toegepast. Grote spelers zoals Amazon optimaliseren hun magazijnbeheer zodat producten snel beschikbaar zijn, zonder dat er te veel voorraad vastligt.

JIT en de Toekomst van Lean Six Sigma

Just in Time blijft een cruciale strategie voor bedrijven die efficiëntie en klantgerichtheid centraal stellen. Maar de toekomst brengt nieuwe uitdagingen en mogelijkheden met zich mee. Digitalisering, duurzaamheid en de verschuiving naar meer wendbare organisaties spelen hierin een grote rol. JIT evolueert mee, waarbij technologische innovaties zoals Internet of Things (IoT) en kunstmatige intelligentie (AI) nieuwe dimensies toevoegen aan het traditionele model.

• De rol van technologie in JIT
  Met IoT-sensoren kunnen bedrijven real-time gegevens verzamelen over voorraadniveaus, productiestromen en machineprestaties. Stel je voor: een productielijn waar een sensor direct een melding geeft als de voorraad kritisch laag is. Dit voorkomt stilstand en houdt het proces soepel. Daarnaast maakt AI geavanceerdere vraagvoorspellingen mogelijk, zodat bedrijven nog beter kunnen anticiperen op veranderingen in de klantvraag. Dit versterkt de kracht van JIT en minimaliseert risico's.

• Duurzaamheid en JIT
  Duurzaamheid wordt steeds belangrijker in bedrijfsstrategieën. JIT speelt hierin een natuurlijke rol door verspilling te minimaliseren. Minder overtollige voorraad betekent niet alleen lagere kosten, maar ook minder afval en een kleinere ecologische voetafdruk. Bijvoorbeeld: een bedrijf dat dankzij JIT transportbewegingen vermindert, verlaagt automatisch zijn CO₂-uitstoot. Dit maakt JIT niet alleen een economisch slimme keuze, maar ook een duurzame.

• JIT blijft relevant
  De kernwaarden van JIT – flexibiliteit, klantgerichtheid en het elimineren van verspilling – maken het een tijdloze strategie. In een wereld die steeds sneller verandert, biedt JIT bedrijven de wendbaarheid om mee te bewegen met marktontwikkelingen. Of het nu gaat om een start-up of een multinational, JIT helpt organisaties om concurrerend en relevant te blijven.

Conclusie over Just in Time

Just in Time is een krachtige aanpak die verspilling elimineert, processen stroomlijnt en organisaties helpt flexibel in te spelen op klantbehoeften. Of je nu actief bent in productie, gezondheidszorg, retail of logistiek – de principes van JIT zijn universeel toepasbaar. Het combineren van deze methode met Lean Six Sigma versterkt de focus op kwaliteit en continue verbetering. Met de juiste tools en technieken kan JIT bijdragen aan kostenverlaging, hogere efficiëntie en meer klanttevredenheid.

Wil je JIT toepassen in jouw organisatie? Bij Impactery helpen we je met een praktische aanpak. Onze consultancydiensten bieden begeleiding op maat om jouw processen te optimaliseren. Met onze trainingen leer je de principes van JIT en Lean Six Sigma zelf toepassen. Daarnaast kun je via praktijkcertificering direct resultaat boeken en je expertise aantonen. Neem vandaag nog contact op en zet de volgende stap naar een efficiëntere en succesvollere organisatie!